Mantelzorgwoning vergunning: de regels in 2026 en wat er in 2027 verandert
Gepubliceerd op 7 november 2026, gecontroleerd door de redactie van Trapliftkiezen.nl. Zo werken wij
Mag je zonder vergunning een mantelzorgwoning in de tuin zetten? Nu hangt dat vooral af van je gemeente. Naar verwachting komen er per 1 januari 2027 landelijke regels, met ook een nieuwe familiewoning op eigen erf. Op deze pagina lees je de regels van nu, wat er waarschijnlijk verandert en hoe je het voor jouw adres checkt.
Gratis en vrijblijvend. Je aanvraag gaat naar maximaal 3 specialisten uit je regio. Wij kunnen daarvoor een vergoeding ontvangen.
Wat een mantelzorgwoning kost, lees je op mantelzorgwoning kosten.
Nog aan het oriënteren? Begin bij mantelzorgwoning: wat is het en waar let je op.
De regels nu (2026)
Sinds 2024 mogen gemeenten zelf de regels voor mantelzorgwoningen bepalen. De regels kunnen dus per gemeente verschillen (MantelzorgNL). Veel voorkomende voorwaarden zijn:
- Het gaat om intensieve mantelzorg: langere tijd en veel tijd, bijvoorbeeld 8 uur per week of meer.
- Er wonen maximaal twee mensen in de mantelzorgwoning.
- De woning staat op het achtererf.
- Het gaat om een tijdelijke woning.
Bron: MantelzorgNL, nagelezen 7 november 2026.
Wat de landelijke standaardregels zeggen
Veel gemeenten werken nog met de standaardregels die bij de Omgevingswet in hun omgevingsplan zijn gezet. Volgens IPLO staat daarin onder meer (nagelezen 7 november 2026):
- Een mantelzorgwoning op het achtererf moet voldoen aan de regels voor bijbehorende bouwwerken, zoals de maximale hoogte en het aantal m² dat je mag bebouwen.
- Normaal mag je een bijgebouw verder dan 4 meter van je huis alleen gebruiken als berging, garage of plantenkas. Die eis geldt niet als het gaat om huisvesting voor mantelzorg.
- In een bestaand bijgebouw mag je voor mantelzorg een keuken, badkamer en sanitair aanbrengen.
- De gemeente kan om een verklaring van bijvoorbeeld een huisarts of wijkverpleegkundige vragen om de zorgbehoefte te onderbouwen.
- Buiten de bebouwde kom mag een verplaatsbare mantelzorgvoorziening tot 100 m² groot zijn.
- Stopt de mantelzorg, dan moeten de voorzieningen weer weg.
Wat verandert er waarschijnlijk in 2027?
De Wet versterking regie volkshuisvesting geldt sinds 1 juli 2026. Het vergunningvrij maken van mantelzorg- en familiewoningen staat in het bijbehorende besluit, dat naar verwachting op 1 januari 2027 ingaat (Volkshuisvesting Nederland, nagelezen 7 november 2026). Daarna hebben gemeenten nog tijd nodig om hun beleid aan te passen (MantelzorgNL). De Raad van State heeft kritiek op het ontwerpbesluit gegeven, dus de datum en de details kunnen nog veranderen (PONT Omgeving).
Volgens PONT Omgeving (7 juli 2026) verandert er dit:
- Landelijke regels: mantelzorgwoningen worden weer op rijksniveau geregeld in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
- Geen mantelzorgverklaring meer: het begrip mantelzorg sluit aan bij de Wmo. Twijfelt de gemeente, dan kan zij wel om extra informatie vragen (MantelzorgNL).
- Meer dan twee bewoners: ook een gezin mag in een mantelzorgwoning wonen.
- Familiewoning: een woning op het achtererf voor meerderjarige familieleden in de eerste graad en hun huishouden, zonder dat er mantelzorg nodig is.
- Meerdere woningen op één erf: mantelzorg- en familiewoning tegelijk kan, als het past binnen de regels voor het achtererf en het aantal m².
- Eigen adres: volgens PONT Omgeving kan een vergunningvrije mantelzorg- of familiewoning een eigen adres krijgen als hij volgens de Wet basisregistratie adressen en gebouwen een verblijfsobject is. De tekst in het ontwerpbesluit wordt daarop aangepast.
Zo check je het voor jouw adres
- Doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket.
- Vraag bij je gemeente welke regels voor mantelzorgwoningen gelden en of je een verklaring nodig hebt.
- Woon je in een monument of in een beschermd stads- of dorpsgezicht? Dan gelden extra regels en kan een vergunning nodig zijn (MAX Vandaag).
- Vraag vooraf wat er met de woning gebeurt als de mantelzorg stopt.
Veelgestelde vragen
Heb je een vergunning nodig voor een mantelzorgwoning?
Dat hangt af van je gemeente. Sinds 2024 bepalen gemeenten de regels in hun omgevingsplan. Doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket en vraag je gemeente welke voorwaarden gelden (MantelzorgNL).
Wat verandert er in 2027 voor mantelzorgwoningen?
Naar verwachting gaan per 1 januari 2027 landelijke regels gelden die mantelzorg- en familiewoningen onder voorwaarden vergunningvrij maken (Volkshuisvesting Nederland). Een mantelzorgverklaring is dan niet meer nodig en er mogen meer dan twee mensen wonen (PONT Omgeving).
Wat is een familiewoning?
Een woning op het achtererf voor familieleden in de eerste graad, zoals ouders en kinderen. Hiervoor is geen mantelzorgsituatie nodig. Deze regel gaat naar verwachting in op 1 januari 2027 (MantelzorgNL, PONT Omgeving).
Moet een mantelzorgwoning weg als de zorg stopt?
Voorzieningen die je voor mantelzorg hebt aangebracht moeten na het einde van de mantelzorg weer weg, en een verplaatsbare mantelzorgvoorziening buiten de bebouwde kom moet worden verwijderd (IPLO). Vraag je gemeente wat er in jouw situatie mag.
Bronnen
- Volkshuisvesting Nederland, Tijdlijn wet Versterking regie volkshuisvesting, nagelezen 7 november 2026.
- PONT Omgeving, Vergunningvrije mantelzorg- en familiewoningen (in het Bbl), 7 juli 2026.
- MantelzorgNL, Mantelzorgwoning: een woning in je tuin, nagelezen 7 november 2026.
- IPLO, Stappenplan bepaling vergunningvrij bouwen bijbehorende bouwwerken, nagelezen 7 november 2026.
- MAX Vandaag, Dit moet u weten over een mantelzorgwoning in uw tuin, 19 september 2026.